Sepet bir tablo değil, bir zaman penceresi

Fiyat sepete eklerken mi donar, ödemede mi? Sorunun cevabı bir tercih değil; sistemin hangi sözü verdiğini belirliyor.

Sepet, e-ticaret sistemlerinde en hafife alınan yapı. Görünüşte basit: ürün kimliği, adet, kullanıcı.

Gerçekte sepet bir zaman penceresi — içindeki her şey dışarıdaki dünya değiştikçe geçersizleşiyor.

Sepetteki her alan bayatlayabilir

Müşteri ürünü sepete koyduğu anda şunlar doğruydu:

Alan	Ne kadar sonra bayatlar
Fiyat	Kampanya bitince, saniyeler içinde olabilir
Stok	Başkası aldığında
Kargo ücreti	Adres değişince, sepet tutarı eşiği geçince
Kampanya uygunluğu	Sepete başka ürün eklenince
Vergi	Teslimat ülkesi seçilince

Yani sepet, dondurulmuş bir görüntü değil; her gösterimde yeniden hesaplanması gereken türev bir şey. Sepeti bir tablo olarak tutup içine fiyat yazan sistemler, o fiyatın ne zaman güncelleneceği sorusunu er ya da geç çözmek zorunda kalıyor — genellikle üretimde, bir şikâyetle.

Fiyat ne zaman donar

Bu sorunun teknik bir cevabı yok; ticari bir söz seçiyorsun.

Sepete eklerken donuyorsa müşteriye “gördüğün fiyat senindir” demiş oluyorsun. Sonucu: sepette iki hafta bekleyen ürün eski fiyatla satılıyor, ve zamlı dönemde sepetler birer opsiyon sözleşmesine dönüşüyor. Buna bir son kullanma süresi koymadıysan, bilançoda görürsün.

Ödemede donuyorsa müşteri sepete koyduğu fiyattan farklı bir tutar görebiliyor. Doğru olan bu ama açıkça söylenmesi gerekiyor; söylemezsen sepette 100 lira gören müşterinin ödemede 120 görmesi bir güven kaybı.

Ara çözüm çoğu sistemin yaptığı: fiyat kısa bir süre — tipik olarak 15-30 dakika — donuyor, süre dolduğunda sepet sessizce yeniden değerleniyor ve değişiklik varsa kullanıcıya gösteriliyor.

Hangisini seçersen seç, kodda tek bir yerde olmalı. Bu kararın iki farklı serviste iki farklı şekilde uygulandığı sistemler gördüm; sonuç, kimsenin üretemediği ama ayda birkaç kez olan fiyat tutarsızlıkları.

Sepet kimin

İkinci hafife alınan konu: sepetin sahibi.

Anonim kullanıcının sepeti bir çerezde ya da oturumda yaşıyor. Giriş yaptığında ne olacak? Eski sepetle yenisi birleşecek mi, üzerine mi yazacak, yoksa kullanıcıya mı sorulacak?

Üçü de savunulabilir. Savunulamaz olan, bu kararın verilmemiş olması — o zaman davranış hangi servisin önce çalıştığına bağlı kalıyor ve kullanıcı bazen sepetini kaybediyor.

Aynı soru çoklu cihazda tekrar çıkıyor: telefonda ve masaüstünde açık iki sepet. Birleştirme kuralın yoksa son yazan kazanıyor, ve müşteri ne olduğunu anlamıyor.

Terk edilen sepet bir hata değil

Sepetlerin büyük çoğunluğu siparişe dönüşmüyor ve bu normal. Sepet bir niyet sinyali, bir taahhüt değil.

Bunu kabul etmek iki şeyi değiştiriyor. Birincisi, sepet verisini kalıcı sipariş verisiyle aynı yerde tutmak gereksiz — farklı ömre sahip veriyi aynı deponun aynı garantileriyle saklıyorsun. İkincisi, terk edilmiş sepetler bir temizlik problemi değil, bir veri kaynağı: hangi adımda kaybedildiği ürün ekibinin en değerli girdisi.

Sepeti geçici bir pencere olarak modellemek, hem depolama kararını hem de ürün kararını netleştiriyor.